TÜRKİYE’DE VE DÜNYA’DA
BOYA SANAYİİNE İKTİSADÎ BAKIŞ VE TÜRKİYE BOYA SANAYİİNDE KRİZ TEPKİSİ
İÇİNDEKİLER:
ÖZET
ABSTRACT
GİRİŞ
1. DÜNYA BOYA SANAYİİNE BAKIŞ
1.1. Genel Çerçeve
1.2. Sektörün
Dünyada ve AB Ülkelerinde Durumu
2. türkiye’DE BOYA SANAYİİ
2.1. Kuruluş
Sayısı, Mevcut Kapasite ve Kullanımı
2.2. Üretim
2.3. DIŞ
TİCARET
2.3.1. İhracat
2.3.2. İthalat
2.4 Yurt İçi Tüketim ve İstihdam
3. TÜRKİYE’DE KRİZ VE KRİZE VERİLEN
TEPKİ
SONUÇ
ÖZET
Bu
çalışmada Osmanlı’dan bu yana boya sanayinin kısa tarihçesi verilmeye, bu
sanayi dalının halen mevcut durumu da genel olarak gözden geçirilmeye
çalışılmıştır. Üretim, tüketim, kapasite, ithalât ve ihracat ele alınmıştır.
Türk boya sektörünün büyüklük ve yatırım eğilimleri incelenmiştir. Yine boya
sektörünün kapasite kullanımı ve kapasiteye ilişkin diğer oluşumlar gözden
geçirilmiştir. Bu çerçevede de Dünya’da boya arz talep dengesi ve beklentileri
irdelenmiştir. Türkiye’de yaşanan krizlerin boya sanayi üzerindeki yıpratıcı
etkileri gözden geçirilmeye çalışılmıştır. Krizlerde boya firmalarının savunma
tarzları ifade edilmek istenmiştir. Kriz sonrasında ise boya sektörünün savunma
ve yeniden yapılanma şekli ele alınmıştır.
ABSTRACT
In this
study, it is aimed to give a short story of paint sector in Turkey from Ottoman
Empire to
nowadays, and review actual state of this sector generally. Production,
consumption, capacity, export and import were considered in details. Negative
effects of crises that Turkey experienced had revised. During crises, defence
strategy of paint companies were expressed. In this frame, the balance of world
paint supply and demand balance and expectations has been evaluated.
GİRİŞ
Boya,
dekoratif veya koruma amaçlı kaplama olarak kullanılan; pigmentlerin sıvı
içinde çözündüğü emülsiyonlardan oluşan gruptur. [1]
Boyanın tüketim biçimi
dikkate alındığında sınıflandırılması şu şekilde yapılmaktadır:
1. İnşaat Boyaları (- Su bazlı, - Solvent Bazlı)
2. Sanayi Boyaları ve Vernikleri (-Otomotiv, -Mobilya,
-Metal, -Diğer boyalar)
3. Tiner
4. Matbaa Mürekkepleri
Osmanlı
İmparatorluğu döneminde sabun atölyeleri, gül yağı ve barut üretimi mevcut idi.
[2] Türkiye’de sanayileşme ve kimya sanayinin gelişmesi Cumhuriyetin ilanından
sonra başlamıştır. 1950’li yıllarda başlayan sanayileşme hareketi ile kimyasal
maddeye olan gereksinim artmıştır. İhracatın ithalâtı karşılamaktan uzak
kalması nedeniyle, kısa bir zaman sonra Türkiye’de baş gösteren döviz darlığı kimyasal
madde ithalâtını zorlaştırmış ve özel teşebbüs kimyasal maddeyi ülkede üretmeyi
düşünmüştür. Oysa batı dünyasında kimya sanayi 19. yüzyıldan itibaren
gelişmiştir.
Ordunun
ihtiyacı olan haki boyanın yerli olarak yapılması hususunda Sümerbank tarafından
yapılan önerilerin ışığında 1943 yılında Karabük Demir Çelik fabrikalarında yan
bir tesis kurulmuştur ve bu tesiste fabrikanın yan ürünlerinden olan Antracenin
eritilişi sonucu ‘’Karabük Hakisi’’ adı altında bir boya üretimine
geçilmiştir.[1]
Ülkemizdeki
hızlı kentleşme ve refah seviyesinin artmasına paralel olarak kişi başına
tüketilen boya miktarı artmaktadır. Metallerdeki korozyon ile gerek metal
gerekse ağaç malzemelerin yüksek maliyeti korunma gereksinimi gün geçtikçe
arttırmaktadır. Bu sebeple ülkemiz yabancı boya şirketleri için de büyük bir
pazar potansiyel olarak görülmektedir.
1. DÜNYA BOYA
SANAYİİNE BAKIŞ
1.1. Genel Çerçeve
Dünya boya
pazarı 60 milyar Amerikan Dolarıdır. [3] Bir pazar
araştırma şirketi olan Freedonia Group’un verilerine göre, dünya boya
üretiminin %34’ü Avrupa ‘da, %28’i ABD-Meksika ve Kanada’yı içeren NAFTA
ülkelerinde, %9’u Çin ve Hindistan’da, %8’i ise Japonya ‘da yapılıyor. Yine bu
grubun yaptığı araştırmaya göre 2003 yılında yaklaşık 23 milyon 600 bin ton (11-12
milyar litre) boya tüketildi. [16]Kullanım alanı açısından bakıldığında inşaat
boyaları %57’lik payla birinci sırada geliyor. Genel sanayi diye adlandırılan
metal, plastik, ambalaj %13’lük payla ikinci sırada yer almaktadır. Otomobil ve
otomobil tamir boyalarının payı %9’dür.
1.2. Sektörün Dünyada ve AB Ülkelerinde
Durumu
Kuzey
Amerika ülkeleri dünyadaki en büyük boya pazarını oluşturmaktadır. Bu ülkeler
toplam tüketimin %29 una sahiptir. Tüketimde %23 pay ile Avrupa ikinci sırada
gelmektedir. Üretimde ve dış ticarette AB ülkeleri, ABD ve Japonya söz
sahibidir. Ancak bu ülkeler genelde birbirinden ithalât yapmaktadırlar. Boya
talebinin en fazla arttığı ülkelerden biri Çin’dir. Boya tüketiminin dünya
genelinde her yıl %3,7 artmaktadır. Ancak kısa zamanda gelişmiş ülkeleri boya
tüketim artış rakamlarının, gelişmekte olan ülkelere göre daha az düzeyde
gerçekleşeceği tahmin edilmektedir. Bu durum yabancı sermaye girişi ile
gelişmekte olan ülkelere üstünlük sağlayacaktır.[3] [6]
Son dönemde
dünya boya sanayi önemli değişikliklere sahne olmaktadır. Satış hacimlerindeki
düşüş yanında, ham madde maliyetlerindeki artış kar marjlarını azaltmıştır.
Üretici firmalar daha düşük kapasite düzeyinde uzmanlaşma yoluna gitmişlerdir.
Sektörde konsantrasyon ve uzmanlık ağırlık kazanmıştır. Küçük firmalar ya
piyasadan çekilmek, yada büyük gruplar ile birleşmek zorunda kalmışlardır. Boya
sektöründe AR-GE çalışmaları ve teknolojik yenilikler oluşturmaya yönelik
çabalar gittikçe önem kazanmaktadır.
2005
yılında Dünya boya piyasasında yaklaşık 26 milyon ton boya üretilmiştir. Bu
üretim 10 binden fazla firma tarafından oluşturulmaktadır. Ancak pazarın
%40’ına , 10 adet büyük firma egemendir. Bu 10 firmanın 4’ü uluslararası
firmalardır.
Tablo 1: Dünya Boya Talebindeki
Büyüme Beklentileri (Bin ton)
|
|
Gerçekleşme |
Tahmin |
Yıllık Büyüme (%) |
|||
|
|
1997 |
2002 |
2007 |
2012 |
02/97 |
07/02 |
|
Dünya Boya Talebi |
22.110 |
24.300 |
28.800 |
34.500 |
1,9 |
3,5 |
|
K.Amerika |
6.650 |
7.120 |
8.150 |
9.320 |
1,4 |
2,7 |
|
Batı Avrupa |
4.990 |
5.380 |
6.030 |
6.790 |
1,5 |
2,3 |
|
Çin |
1.590 |
2.090 |
2.850 |
3.770 |
5,6 |
6,4 |
|
Japonya |
2.020 |
1.915 |
2.050 |
2.230 |
-1,1 |
1,4 |
|
Diğer Asya Pasifik |
2.710 |
3.140 |
4.000 |
5.200 |
3,0 |
3,0 |
|
Diğer bölgeler |
4.150 |
4.655 |
5.720 |
7.190 |
2,3 |
4,2 |
Kaynak:
Freedonia Group [4], CEPE [11]
Dünyadaki
boya talebinin, 2007 yılında 28,8 milyon tona ulaşacağı tahmin edilmektedir.
Dünyanın en hızlı büyüyen boya pazarı olan Çin’de önümüzdeki üç yılda boya
talebinin %6,4 artması beklenmektedir. Doğu Avrupa
ülkeleri diğer bir büyüyen pazardır. Bunun somut örneği Polonya’dır Boya ve
vernik sektörü 1992 yılından bu yana %7 oranında büyüme göstermiştir.
Polonya’da kişi başı boya tüketimi 8 kg iken AB ülkelerinde ortalama 14 kg.
civarındadır. Halen ülkede 1.4 milyon konut açığı bulunmakta olup inşaat
sektörünün de boya ile yakın ilişkisi nedeniyle boya talebini daha da artacağı
beklenmektedir. [5]
Tablo 2: Dünya Pigmentler/Boyalar ve Vernikler İthalinde Önde Gelen
Ülkeler (Bin $)
|
|
2001 |
2002 |
2003 |
|
Çin |
1.403.915 |
1.605.574 |
1.996.100 |
|
Almanya |
1.455.399 |
1.481.583 |
1.828.215 |
|
ABD |
1.790.449 |
1.647.200 |
1.750.331 |
|
Fransa |
1.306.933 |
1.377.789 |
1.655.707 |
|
Belçika |
980.047 |
1.143.939 |
1.346.355 |
|
Kanada |
1.124.920 |
1.182.882 |
1.285.880 |
|
BAE |
1.047.924 |
1.086.635 |
1.277.185 |
|
İtalya |
996.447 |
1.053.743 |
1.203.815 |
|
İspanya |
708.198 |
805.974 |
978.447 |
|
Kore
Cumhuriyeti |
640.956 |
698.720 |
832.498 |
|
Polonya |
556.916 |
622.938 |
786.956 |
|
Hollanda |
564.710 |
621.690 |
784.253 |
|
Hong Kong |
696.915 |
742.296 |
779.542 |
|
Meksika |
655.625 |
694.645 |
761.952 |
|
Rusya
Federasyonu |
372.708 |
434.724 |
552.433 |
|
Japonya |
474.637 |
452.024 |
541.596 |
|
Avusturya |
421.831 |
400.839 |
540.821 |
|
Tayland |
524.516 |
|
529.326 |
|
Türkiye |
261.315 |
369.009 |
495.588 |
|
İsviçre |
434.442 |
556.310 |
481.421 |
|
Diğer
Ülkeler |
12.443.774 |
13.188449 |
11.528090 |
|
Toplam |
20.733.037 |
19.587.618 |
19.592.925 |
Kaynak: ITC – International
Trade Center (Uluslararası Ticaret Merkezi)
Tablo 3: Dünya’da Pigment/Boya ve Vernik İhracatında Önde Gelen Ülkeler
(Bin $)
|
|
2001 |
2002 |
2003 |
|
Almanya |
4.168.402 |
4.428.999 |
5.413.821 |
|
ABD |
3.125.454 |
3.257.410 |
3.552.873 |
|
Belçika |
1.582.463 |
1.698.868 |
2.095.367 |
|
BAE |
1.540.566 |
1.702.512 |
1.968.918 |
|
Japonya |
1.568.301 |
1.662.532 |
1.958.551 |
|
Fransa |
1.255.595 |
1.360.594 |
1.657.212 |
|
Hollanda |
1.027.562 |
1.175.764 |
1.465.870 |
|
İtalya |
1.064.324 |
1.187.366 |
1.406.155 |
|
İspanya |
851.038 |
959.539 |
1.200.197 |
|
İsviçre |
658.513 |
689.744 |
846.264 |
|
Singapur |
568.448 |
596.346 |
653.491 |
|
Kanada |
574.891 |
589.081 |
628.587 |
|
İsveç |
410.375 |
476.429 |