AKADEM<İ>KTİSAT

 

 

AVRUPA BİRLİĞİ MALÎ YARDIMLARI VE AB’NİN TÜRKİYE’DE DESTEKLEDİĞİ PROGRAMLAR

 

 

 

İÇİNDEKİLER:

 

GİRİŞ

 

BİRİNCİ BÖLÜM: AVRUPA BİRLİĞİ MALÎ YARDIMLARI HAKKINDA GENEL BİLGİLER

1. A. TEMEL KAVRAMLAR

1. A. 1. Mevcut durum

1. A. 2. AB Müktesebatı

1. A. 3. Sorumlu Kuruluş

1. A. 4. Nihai Hedef

1. A. 5. Gerekli Yardımlar

1. A. 6. Takvim

1. B. AB FON YAPISI

1. B. 1. AB Fonlarının Ayrılışı

1. B. 2. AB Fon ve Yardımlarından Yararlanabilme Koşulları

1. B. 3. Türkiye’ye Açık Topluluk ve Ajans Programları

1. B. 4. AB Malî Yardımlarının Türkiye’de Kullanıldıkları Alanlar (En Çok)

1. B. 5. AB’de Uygulanan Devlet Yardımlarının Değerleri

 

İKİNCİ BÖLÜM: AVRUPA BİRLİĞİ’NDE UYGULANAN YARDIMLAR

2. A. KOBİ’LERE YÖNELİK DEVLET YARDIMLARI

2. A. 1. KOBİ’ler İçin Yardıma Esas Alınabilecek Harcamalar

2. A. 2. KOBİ’lere Yönelik Bazı Programlar

2. A. 2. a) İdarî ve Yasal Düzenlemeler Açısından İş Ortamının Basitleştirilmesi ve İyileştirilmesi

2. A. 2. b) BEST (Business Environment Simplification Task Force / İş Ortamının Basitleştirilmesine Yönelik Faaliyet Grubu)

2. A. 2. c) Avrupa Yatırım Bankası

2. A. 2. d) Avrupa Yatırım Fonu

2. A. 2. e) Yapısal Fonlar

2. A. 2. f) Avrupa Bölgesel Kalkınma Fonu

2. A. 2. g) KOBİ’lerin Rekabet Gücünün Artırılması ve Araştırma Eğitim ve Yenilikçi Faaliyetlere Erişimin İyileştirilmesi

2. A. 3. Komisyonun Müdahalelerinden Bazı Örnekler

2. A. 3. a) Yasaklanmış Bir Yardım Programı; Otomotiv Sanayii

2. A. 3. b) Koşullu Olarak Onaylanan Yardımlar; Havayolu Taşımacılığı

2. B. ARAŞTIRMA GELİŞTİRME (AR-GE) YARDIMLARI

2. B. 1. Kapsam

2. B. 2. Kavram

2. B. 3. Uygun Bulunan Yardımlar

2. B. 4. Altıncı Çerçeve Programı

2. B. 5. AR-GE Yardım Programlarından Örnekler

2. B. 5. a) Komisyon Tarafından Uygun Görülmeyen Yardım Programı Örneği

2. B. 5. b) Komisyon Tarafından Uygun Görülen Yardım Programı Örneği

2. B. 6. Türkiye’de AR-GE Yardımları

2. C. EĞİTİM YARDIMLARI

2. C. 1. Sokrates (Socrates)

2. C. 2. Leonardo da Vinci

2. D. İSTİHDAM YARDIMLARI

2. D. 1. Yeni Oluşturulan İstihdam Projesi (Desteği)

2. D. 2. İstihdamın Vasfını Yükseltme Desteği

2. D. 3. En Fazla Yardım Miktarı

2. E. ÇEVRE POLİTİKASI VE ÇEVRE YARDIMLARI

2. F. BÖLGESEL YARDIMLAR

2. F. 1. AB Bölgesel Politika Araçları

2. F. 1. a) Avrupa Bölgesel Kalkınma Fonu (The European Regional Development Fund-ERDF)

2. F. 1. b) Avrupa Sosyal Fonu (The European Social Fund-ESF)

2. F. 1. c) Avrupa Tarımsal Yön Verme ve Garanti Fonu (The European Agricultural Guidence and Guarantee Fund- EAGGF)

2. F. 1. d) Balıkçılık Yönlendirme Malî Aracı (The Financial Instrument for Fisheries Guidence-FIFG)

2. F. 2. Türkiye’de Bölgesel Devlet Yardımları

2. F. 3. 2005 Yılı Programları

2. F. 3. a) Doğu Anadolu Kalkınma Programı-DAKP

2. F. 3. b) TR 82 – TR 83 – TR A1, Düzey II. Kalkınma Programları

2. F. 3. c) TR A2 – TR 72 – TR 52 ve TR B1 Düzey II. Kalkınma Programları

2. G. BÜYÜK PROJELERE YÖNELİK ÇOK SEKTÖRLÜ YENİ BÖLGESEL YARDIMLAR

2. H. KURTARMA (Zor Durumdaki İşletmeler İçin) ve YENİDEN YAPILANDIRMAYA YÖNELİK YARDIMLAR

 

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM: AVRUPA BİRLİĞİ’NİN TÜRKİYE’DE DESTEKLEDİĞİ PROGRAMLARA ÖRNEKLER

3. A. AB ON-LİNE BİLGİ AĞI: KOBİNET

3. A. 1. Programın Tanımı

3. A. 2. Hedeflenen veya Ulaşılan Sonuçlar

3. A. 3. İlgili Kurumlar

3. B. AKADEMİK ÇEVRE TARAFINDAN DÜZENLENECEK AVRUPA BÜTÜNLEŞMESİ FAALİYETLERİNİN DESTEKLENMESİ

3. B. 1. Programın Tanımı

3. B. 2. Hedeflenen veya Ulaşılan Sonuçlar

3. B. 3. İlgili Kurumlar

3. C. GİYİM SEKTÖRÜNDE MESLEKİ EĞİTİM

3. C. 1. Programın Tanımı

3. C. 2. Hedeflenen veya Ulaşılan Sonuçlar

3. C. 3. İlgili Kurumlar

 

SONUÇ

BİBLİYOGRAFYA

 

 

 

GİRİŞ

            Avrupa Birliği’nde (AB) devlet yardımları, Avrupa Birliği’nin kuruluş antlaşmasının 87.1 sayılı maddesi ile tanımlanmıştır. AB uyguladığı kurallar çerçevesinde üye ülkelerin uygulayacağı devlet yardımlarının hangi şartlarla uygun kabul edilebileceği Anlaşma’nın 92 Maddesi çerçevesinde belirlenmiştir. Ayrıca bir kısım yardımlar ise Komisyon’un değerlendirmelerine bağlı olarak uygun yardımlar olarak kabul edilebilir.

 

            Devlet yardımları, devletlerin direkt olarak bütçelerinden gerçekleştirdikleri, işletmelere verilen hibeler veya ucuz krediler gibi yardımlar ile aynı zamanda, milli, bölgesel veya federal hükümetlerin, belediyelerin, yerel yönetimlerin, devlet bankalarının, vakıfların veya özel yada kamu kuruluşları ve derneklerin kullanımı ile verilen yardımları da kapsar.

 

            AB‘de Devlet yardımlarının tanımlarında değişik yardım çeşitleri de göz önüne alınmıştır, devlet yardımları sadece hibeler veya ucuz krediler değil, aynı zamanda kredilere verilen garantiler, hızlandırılmış amortisman uygulamaları, sermaye katılımı, ve benzeri uygulamalarda bu grupta değerlendirilmiştir. Devlet yardımlarının sonucuna firmaların ekonomik bir çıkar elde etmeleri ana unsurdur.

 

            AB Komisyonu üye devletlerin uyguladığı devlet yardımlarını üye devletler ile işbirliği içinde takip eder ve uygunluklarını gözden geçirir.

 

            AB uygun olarak belirlenen yardımların dışında topluluk üyesi herhangi bir ülke yeni bir yardım veya yardım mekanizması geliştirir veya planlarsa bunu Komisyona önceden bildirmek zorundadır. Komisyon normal şartlar altında, iki aylık bir süre içerisinde bildirilen programı onaylar veya konu hakkında resmi araştırma açılmasını ister, araştırma sonuçlarına göre de üye ülkenin uygulamak istediği yardım programı onaylanabilir veya men edilebilir(program).[i]

 

            Avrupa Birliği üyeliği sürecinde Türkiye’nin topluluğa ekonomik, sosyal, siyasi ve hukuki uyumunun sağlanabilmesi için Avrupa Birliği bütçesinden her yıl belli bir miktardaki destek Türkiye’ye projeler karşılığında verilmektedir.

 

            Avrupa Birliği’nin üye olmayı amaçlayan ülkelere sağladığı bu yardımlardan Türkiye 1980 öncesinde ve sonrasında uzun bir dönem Yunanistan vetosu nedeniyle yararlanamamış, ancak 1999 Helsinki zirvesinin ardından Türkiye’nin “üye adayı” statüsünü kazanması ile birlikte bu konuda da Türkiye için olumlu adımlar atılmıştır.

 

            Türkiye bu yardım programları kapsamında 2002 yılında 126 milyon Euro, 2003 yılında 144 milyon Euro destek almış ve 2002 yılında yapılan Kopenhag Zirvesi’nde bu malî yardımların artırılmasına karar verilmiştir. Bu kapsamda programlaması bitirilen ve uygulanma süreci başlayan 2004 yılı programının bütçesi ise 250 milyon Euro’dur. Hazırlıkları sürdürülen 2005 ve 2006 yılları programları için ise Avrupa Birliği bütçesinden “katılım öncesi malî yardımlar” çerçevesinde Türkiye’ye yaklaşık 800 milyon Euro’luk kaynak kullandırılması ön görülmüştür.[ii]

 

            Devlet Yardımları sisteminin AB Müktesebatı çerçevesinde incelenmesi ve Topluluk Müktesebatına yakınlaştırılması kavramı, Türk kamu kurumlarının gündemine 1995 yılında imzalanan ve AB ile Türkiye arasında Gümrük Birliğini kuran 1/95 sayılı Ortaklık Konseyi Kararı ile girmiştir. Geniş Kapsamlı olan bu konudaki teknik ve idarî düzenlemelere ilişkin AB Komisyonu ile ortak çalışmalar yapılması gerekliliği açıktır.[iii]

 

            Bu çalışmada, Avrupa Birliği’nin (AB) Türkiye’ye sağladığı malî yardımlar, AB’nin desteklediği programlar konuları üzerinde durulmuştur.

 

            Çalışma sırasında danışmanlığımı üstlenerek değerli tecrübelerinden yararlanma olanağını sağlayan ve bu süre içinde bana sağlamış olduğu yardımlardan dolayı Erciyes Üniversitesi, İktisadî ve İdari Bilimler Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Hayriye Atik Hocama teşekkürlerimi sunarım.

 

 

BİRİNCİ BÖLÜM: AVRUPA BİRLİĞİ MALÎ YARDIMLARI HAKKINDA GENEL BİLGİLER

1. A. TEMEL KAVRAMLAR

1. A. 1. Mevcut durum

            Türkiye’de devlet yardımları alanında birbirinden bağımsız olarak faaliyet gösteren bir çok kurum ve kuruluş bulunaktadır. Yatırım yardımları esas itibarıyla Hazine Müsteşarlığı’nca uygulanmaktadır. Yatırımlarda devlet yardımları uygulamaları halen birden çok karar ve tebliğde yer alan usul ve esaslara göre yürütülmektedir.

 

 

1. A. 2. AB Müktesebatı

            Rekabet ve Devlet yardımları ile ilgili tüm yasal düzenlemeler ve mevcut uygulama kuralları ülkemiz açısından bağlayıcı bulunmaktadır. Söz konusu mevzuat, esas itibarıyla, yardımın Komisyona bildirim prosedürleri, AB’de geliştirilen rekabeti bozmayan yardım türleri, bölgesel yardım eşikleri, özel kurallara tabi hassas sektörler, yardım yoğunlukları gibi konulara ait yasal düzenlemeler ile yatay yardım mevzuatı ile kamu kesiminden KİT ve özel sektöre aktarılan kaynakların sağlandığını sağlamayı amaçlayan düzenlemelerden oluşmaktadır.

 

 

1. A. 3. Sorumlu Kuruluş

            Devlet Yardımları alanında ana sorumlu kuruluşlar Hazine Müsteşarlığı, Dış Ticaret Müsteşarlığı ve Eximbank’tır. Ayrıca, bu konuda mevzuat gereği görev verilmiş olan bakanlıklar, kurum ve kuruluşlar ile bankalar (iller bankası) da yetkili olabilmektedir.

 

 

1. A. 4. Nihai Hedef

            Yatırımlarda devlet yatırımları alanında müktesebata uyum sağlamak açısından AB tarafından bu konuda alınan kararların, konuların ve/veya kriterlerin yerli mevzuatın içine yerleştirilmesi diğer bir deyişle bire bir üstlenilmesiyle uyum sorununun çözülmesi mümkün görülmemektedir. Bu sorunların çözümü aşamasında ortaya çıkması muhtemel idarî ve teknik sıkıntıların aşılabilmesi ve sürecin kısaltılabilmesi açısından teknik düzeyde ortak çalışmalar yapılması gerekecektir. Bu manada AB’den ekonomik ve sosyal açıdan oldukça farklı yapıya sahip olan Türkiye’nin devlet yardımları sistemine AB’de kullanılan devlet yardımları enstrümanlarının yerleştirilmesi ve uyarlanabilmesi için teknik düzeyde ortak çalışma imkânları sağlanmalıdır.

 

 

1. A. 5. Gerekli Yardımlar

            Kurulacak sistemin işler hale getirilmesi ve mevzuata yönelik uyum için gerekli yatırımları iki kategoride ele almak gerekmektedir.

*Fiziki Yatırımlar: Devlet yatırımları ile ilgili oluşturulacak kurum için gerekli fiziki mekan ve donanımı kapsamaktadır.

*Eğitim Amaçlı Yatırımlar: Bu kapsamda istihdam edilen personelin genel uzmanlık eğitimi yanında AB mevzuat ve uygulamaları, DTÖ ve diğer uluslar arası anlaşma hükümleri ile ilgili bilgilendirme çalışmaları yapılmaktadır.

 

 

1. A. 6. Takvim

            Kısa vadede, mevzuat alanında yapılacak değişikliklerin alt yapısını oluşturacak çalışmalar ile kurumsal yapıda yapılması gereken değişikliklerin yasal prosedürleri ortaya konulmalıdır., Buna göre, AB rekabet ve devlet yardımı uygulamalarının mesnedini teşkil eden politikalar ile hedef ve amaçları ele alınmalı ve bu konuda AB ile teknik işbirliği oluşturulmalıdır.[iv]

 

 

1. B. AB FON YAPISI

1. B. 1. AB Fonlarının Ayrılışı

            Aday ülke için belli bir yıl boyunca ne kadar fon ayrılacağı kararlaştırıldıktan sonra, Avrupa Komisyonu ve Türkiye yetkilileri (sözgelimi bakanlık çalışanları), söz konusu yılın başlamasından önce (Eylül ayı civarında) ne tür projelerin destekleneceğine karar vermek üzere bir araya geliyor. Bu programlama toplantılarına, Türk tarafında, Avrupa Birliği Genel Sekreterliği başkanlık ediyor. Bir program yada projenin AB tarafından desteklenmesi için, şu koşullara uyması gerekir.

a) Proje, AB katılım stratejisinin uygulamasına katkıda bulunmalı.

b) Türkiye tarafından hazırlanan, Ulusal Programda belirtilen alanları destekleyici nitelikte olmalı yada bu alanlarla ilgili olmalı.

c) Türkiye’deki yasaların, AB müktesebatına katkıda bulunmalı.

 

            Bu ilkeler çerçevesinde sunulan program önerileri hakkındaki son kararı Avrupa Birliği Genel Sekreterliği ve Avrupa komisyonu veriyor. Bu karar ayrıca, AB üyelerinin de onayından geçiyor.

 

 

1. B. 2. AB Fon ve Yardımlarından Yararlanabilme Koşulları

            Avrupa Komisyonu’na doğrudan doğruya sunulan projelerin desteklenmesi mümkün değildir. Bir proje sahibinin AB fonlarından yararlanabilmesi için, söz konusu projenin konusunun, Türkiye ile Avrupa Komisyonu arasında yapılan yıllık programlama toplantılarında öncelikler arasına alınmış olması gerekir. Herhangi bir proje konusunun, yıllık programlamaya dahil edilmesi için ise, bu toplantılara katılan Avrupa Birliği Genel Sekreterliği’ne yada ilgili bakanlıklara iletilmiş olması gerekiyor. Proje sahipleri, ancak kendi alanlarında teklif çağrısı yapıldığında yada ihale açıldığında fon almak için başvuruda bulunabilirler.

 

 

1. B. 3. Türkiye’ye Açık Topluluk ve Ajans Programları

            Türkiye için belirlenen alanlarda yapılan teklif çağrılarına yanıt vermenin yanı sıra, Türkiye’nin dahil olduğu Avrupa topluluğu Programları’na da katılmak mümkündür. Türkiye’de gerekli koşullara uyan kuruluşlarda, fon almak için bu programlara başvurabilir; bu kuruluşlar , AB’deki kuruluşlarla bu Topluluk Programları çerçevesinde eşit haklara sahiptir.

 

            Topluluk Ajans ve programlarına dahil olabilmek için, Türkiye’nin, her katılımcı ülke gibi, yıllık aidat ödemesi gerekiyor.

 

Türk kuruluşların katılabileceği Topluluk Programları şunlardır:

1. Araştırma alanında:

- Altıncı Çerçeve Programı(2002-2006)

2. Sağlık Alanında:

- Yeni Halk Sağlığı Programı

- Avrupa Uyuşturucu ve Uyuşturucu Bağımlılığı İzleme Merkezi

3. İstihdam ve Sosyal İşler Alanında:

- Ayrımcılıkla Mücadele-EQUAL (2001-2006)

- Kadın Erkek Eşitliği (2001-2005)

- Toplumsal Dışlanmayla Mücadele

- İstihdam Alanında Teşvik Edici Önlemler (2001-2005)

3. Teknik İşbirliği Alanında:

- IDA 2-İdareler Arasında Veri Değişimi Programı

4. Eğitim alanında:

- Leonardo Da Vinci-Meslek İçi Eğitim (2000-2006)

- Socrates-Eğitim (2000-2006)

- Youth-Gençlere Yönelik Etkinlikler (2000-2006)

5. Çevre Alanında:

- Avrupa Çevre Ajansı

6. Girişimcilik Alanında:

- İşletmeler ve Girişimcilik (2001-2003)

7. Bilgi Toplumu Alanında:

- E-İçerik – Avrupa Bilgi Toplumunda Dijital İçerik ve Dil Çeşitliliğinin Desteklenmesi (2001-2005)

8. Gümrük Alanında:

- Gümrükler 2007

 

 

1. B. 4. AB Malî Yardımlarının Türkiye’de Kullanıldıkları Alanlar (En Çok)

            AB malî yardımları, müktesebatın uygulanması amacıyla AB tarafından hazırlanan Katılım Ortaklığı Belgesi dikkate alınarak, Türkiye tarafından hazırlanan Ulusal Programdaki önceliklere göre planlanıyor. Üyelikten kaynaklanan yükümlülükleri üstlenebilme yeteneği olarak ifade edilen Kopenhag kriterlerini detaylı olarak kapsayan Ulusal Program, ekonomiden, sağlık ve tarıma kadar çok geniş bir alanı kapsıyor.

 

            Malî yardım programı, Katılım Ortaklığı Belgesi’nde ifade edilen öncelikler çerçevesinde, Türkiye’nin AB üyeliğine yönelik çabalarına destek veriyor. Katılım Ortaklığı Belgesi ve Ulusal Program belli dönemlerde gözden geçiriliyor.

 

            Şu anda, katılım öncesi yardım programı, kurumsal yapılanma ve yatırıma destek olarak iki temel alanda yoğunlaşıyor.

 

Kurumsal Yapılanma, Türkiye’nin müktesebatı uygulamasına yönelik faaliyetlerine destek veriyor; aynı zamanda, ekonomik ve sosyal uyum gibi alanlarda AB politikalarına uyumlu hale gelmesini destekliyor. Bu alandaki malî destek, merkezi, bölgesel ve yerel düzeyde kamu kurumlarının kullanımına açıktır. Sendikalar, Ticaret Odaları, vb. katılıma hazırlık ve müktesebatın uygulanmasında önemli rol oynayan kurumlara da bu çerçevede destek veriliyor. Demokratik uygulamaların daha fazla geliştirilmesi, hukukun üstünlüğü, insan hakları, kadın-erkek eşitliği ve azınlıkların korunmasına katkıda bulunmak için STK’nın faaliyetleri de destekleniyor.

 

Yatırımlar başlığı altında iki alanda destek veriliyor. Bunlardan ilki, müktesebata uyum çerçevesinde, düzenleyici alt yapının kurulması ve güçlendirilmesi için yapılan yatırımlar... İkinci kısım ise, ekonomik ve sosyal uyuma yönelik yatırımlara ayrılıyor.[v]

 

 

1. B. 5. AB’de Uygulanan Devlet Yardımlarının Değerleri

AB’de Devlet Yardımlarının Uygulama Alanları;

a) İmalât sanayiinde

b) Tarımda

c) Balıkçılıkta

d) Kömür madenciliğinde

e) Ulaşımda

f) Finansal servislerde

g) Turizm

h) Basın ve Kültür Hizmetlerinde

ı) İstihdamda

i) Eğitimde

j) Diğer servislerde

 

 

Tablo 1: AB’de 1994-1996 ve 1996-1998 Yılları Arasında Gerçekleştirilen Devlet Yardımları

 

Yıllık Ortalama Yardım Miktarı

(Milyon EURO)

Yıllık Ortalama Yardım Miktarı

(Milyon EURO)

 

1994-1996 Dönemi

1996-1998 Dönemi

Toplam Devlet Yardımları

104.215

93.127

İmalât Sanayii

38,531

32.639

Tarım

14.515

13.339

Balıkçılık

294

*260

Kömür Madenciliği

9.079

*7.227

Ulaşım

36.666

**32.193

Finansal Hizmetler

1.959

3.283

Turizm

316

229

Basın ve Kültür Hizmetleri

636

748

İstihdam

1.104

1.416

Eğitim

844

900

Diğer Hizmetler

272

892

 

 

 

* 1998 toplamı kısmen tahmini

**1997 ve 1998 dönemlerinde Fransa’nın kömür madenciliğine verdiği destekleri kapsamaz

 

 

            Tablonun incelenmesi ile; en yüksek devlet yardımlarının İmalat Sanayi ve Ulaşım sektöründe gerçekleştirdiği, Tarım ve Madenciliğe verilen açık desteğinde önemli oranda devam ettiği görülmektedir.

 

 

Tablo 2: AB’de Değişik Ülkelerde Uygulanan Devlet Yardımlarının Miktarları (1996-1998 Ortalaması)

Ülkeler

Nüfus

(Milyon)

Devlet Yardımlarının Miktarı (Tarım Sektörüne yönelik yardımlar hariç)

İmalât Sanayiine Yönelik Devlet yardımları

(Milyon EUR)

Kişi Başına

(EUR)

(Milyon EUR)

Kişi Başına

(EUR)

Avusturya

8,07

1,186

147

495

61

Belçika

10,17

2,532

249

732

72

Danimarka

5,27

1,356

257

712

135

Almanya

81,96

26,808

327

11,463

140

Yunanistan

10,49

1,306

125

616

59

İspanya

39,30

4,709

120

1,800

46

Finlandiya

5,13

500

97

391

76

Fransa

58,49

13,887

237

4,481

77

İrlanda

3,66

688

188

416

114

İtalya

57,45

15,853

276

8,864

154

Lüksemburg

0,42

78

188

48

114

Hollanda

15,57

1,963

126

629

40

Portekiz

9,94

1,471

148

195

20

İsveç

8,84

1,570

178

344

39

İngiltere

58,90

5,881

100

1,454

25

 

 

            Tablonun incelenmesi ile AB devlet yardımlarını en yüksek miktarlarda gerçekleştirilen ilk beş ülkenin sırası ile; Almanya, İtalya, Fransa, İspanya ve İngiltere gibi milli ekonomileri en güçlü ülkeler oldukları görülmektedir. Bu ülkelerden en dikkati çekenin Almanya olduğu ve Almanya’nın uyguladığı Devlet Yardımlarının, AB üyesi 12 ülkeden sırasıyla; Lüksemburg, Portekiz, İsveç, Finlandiya Avusturya, Yunanistan, İrlanda, Hollanda, Danimarka, Belçika, İngiltere ve İspanyanın uyguladığı devlet yardımlarının toplamından daha fazla değerdedir.[vi]

 

 

 

İKİNCİ BÖLÜM: AVRUPA BİRLİĞİ’NDE UYGULANAN YARDIMLAR

 

2. A. KOBİ’LERE YÖNELİK DEVLET YARDIMLARI

            Günümüzde işletmelerin büyük çoğunluğunu küçük ve orta boy firmalar (KOBİ) oluşturmaktadır. Büyük firmalara göre daha dinamik bir yapıya ve esnek karar alma mekanizmasına sahip olan KOBİ'ler, bu özellikleriyle istihdam oluşturma potansiyelini en iyi değerlendirebilecek işletmeler olarak tanımlanmaktadır.

 

            Özellikle küreselleşme süreci ile giderek yoğunlaşan ve bilgi ekonomisine dayalı bir kavram haline gelen rekabet, ekonomide ağırlıklı bir yere sahip olan KOBİ'lerin yapısal özelliklerinin daha iyi algılanmasını sağlayarak, KOBİ'lerin rekabet güçlerinin artırılmasına yönelik politikaların izlenmesi gereğini ortaya koymuştur.

 

            AB'de izlenilen KOBİ politikası ve uygulanan mekanizmaların ana hatlarıyla ele alındığı çalışmamız bu düşünceden hareketle hazırlanmış ve Türkiye KOBİ'lerinin rekabet edebilirliklerinin artırılmasına yönelik politikaların değerlendirilmesinde bir zemin oluşturması hedeflenmiştir.

 

            Çok Yıllı Program ve Bütünleştirilmiş Program çerçevesinde uygulanan AB'nin KOBİ'lere yönelik işletme politikası, 1980'li yıllarda şekillenmeye başlamış; 1989 yılında Komisyon bünyesinde işletme politikasından sorumlu yeni bir Genel Müdürlüğün oluşturulmasıyla kurumsal bir nitelik kazanmıştır.[vii]

 

KOBİ Tanımı:

3 Nisan 1996 tarihli Komisyon Tavsiye Metni’nde (Commission Recommendation 96/280/EC of 3 April 1996) küçük ve orta büyüklükteki işletmelerle ile ilgili tanımlar yapılmıştır. Buna göre;

Bir işletmenin orta büyüklükteki işletme olarak nitelendirilebilmesi için aşağıdaki kriterlerin tamamını karşılaması gerekir.

1. 250 kişiden daha az istihdam,

2. Yıllık 40 milyon Euro’dan daha az ciro veya 27 milyon Euro’yu aşmayan bilanço büyüklüğü

3. Bağımsız olma.

 

Bir işletmenin küçük işletme olarak nitelendirilebilmesi için aşağıdaki kriterlerin karşılaması gerekir:

1. 50 kişiden daha az istihdam,

1. Yıllık 7 milyon Euro’dan daha az ciro veya 5 milyon Euro’yu aşmayan bilanço büyüklüğü,

3. Bağımsız olma.

 

            Bu kriterlerin, bir işletmenin tüm unsurlarının bir bütün olarak kabul edilerek uygulanması gerekir. Yani, Avrupa birliğine üye ülkelerde veya Avrupa Birliği dışında yerleşik şubeleri, yardımdan yararlanan işletmenin %25 ve daha fazla sermayeye veya oy hakkına sahip olduğu tüm işletmeler de yardımdan yararlanan işletme kapsamında düşünülmelidir.

 

            Bağımsız işletmeler, KOBİ tanımı dışında kalan başka bir veya birleşik olarak birkaç firmanın %25’ten fazla sermaye katılımı veya oy hakkı olmadığı işletmelerdir.

 

            Küçük ve orta büyüklükteki işletmeyi mikro işletmeden ayırmak gerektiğinde, mikro işletmeyi 10 kişiden daha az işçi çalıştıran işletme olarak kabul etmek gerekir.

 

2. A. 1. KOBİ’ler İçin Yardıma Esas Alınabilecek Harcamalar

Aşağıdaki harcama kategorilerine yardım sağlanabilir:

a) Maddi varlığı olan aktiflere yönelik yatırımlar (arsa, bina, fabrika, makine) ve maddi varlığı olmayan aktiflere yönelik yatırımlar. (teknoloji transferi ile ilişkili harcamalar) Taşımacılık sektöründe, taşıma araç ve ekipmanları yardım kapsamında kabul edilebilen harcamalar niteliğinde değildir.

b) Şirket dışı danışmanlardan sağlanan hizmet giderleri ve şirketin ilk kez bir fuara veya sergiye katılımına yönelik giderler.

 

            Şirket dışı danışmanlardan sağlanan hizmetlere yönelik harcamalar için yapılacak yardım, bu harcamaların en fazla %50’si olabilir. Söz konusu hizmetler, işletmenin sürekli veya periyodik olarak faydalandığı hizmetleri ve işletmenin olağan işletme giderlerinden olan rutin vergi danışmanlığı, hukuki danışmanlık, reklam danışmanlığı gibi hizmetleri kapsamaz.

 

            Fuarlara veya sergilere ilk kez katılım için yapılan giderlere yönelik yardımlar, fuardaki standın kiralanması, kurulması, çalıştırılması için gerekli giderlerin en fazla %50’si olabilir.

 

            Maddi varlığı olan aktifler, yeni bir işletmenin kurulması, mevcut işletmenin büyütülmesi, mevcut işletmede temel bir değişikliğe gidilmesi, mevcut bir işletmedeki üründe veya üretimde değişiklik yapılması ile bağlantılı sabit fiziksel varlıklardır. Kapanmış bir işletmenin veya kapanacak bir işletmenin devralınması için yapılan harcamalar da bu kapsamda değerlendirilir.

 

            Maddi varlığı olmayan aktifler, patent hakları, lisanslar, know-how gibi sınai varlıklar ile patentsiz teknik bilgi edinilmesi yoluyla teknoloji transferine yönelik varlıklardır.

 

            Azami yardım, Komisyon’un yerleşik uygulamalarına göre ve yardımın yapılacak harcamalarla orantılı ve gerekli miktarla sınırlı olmasını sağlamak için yardımın azami tutarı, rakamsal olarak değil, yardıma esas harcamalarla bağlantılı yardım oranları ile ifade edilmektedir. Yani, yardım yoğunluğu ile anlatılmak istenen yardıma esas harcamaya verilebilecek yardımın azami oranıdır.

 

            Brüt yardım yoğunluğu, projenin yardıma esas harcamalarının belli bir yüzdesini ifade eder. Bu tutar, yardım tutarının doğrudan vergiler düşülmeden önceki tutarıdır. Eğer yardım nakitten başka bir şekilde verilirse, yardım tutarı yardımın nakit eşdeğeri ile ifade edilmelidir.

 

            Net yardım yoğunluğu, yardım tutarının vergiler düşüldükten sonra kalanını ifade eder.